अजितदादांच्या निमित्ताने

 महत्त्वाच्या राजकीय व्यक्तींची सुरक्षा : व्यक्तीपेक्षा मोठा असतो सार्वजनिक विश्वास

अजितदादांच्या निमित्ताने…

तसा मी एका अर्थाने राष्ट्रवादी काँग्रेसचा समर्थक नाही. पण अजितदादांचं जाणं आणि त्याच्या शेवटी ज्या पद्धतीने सगळं घडलं, त्याची वेदना मनातून अजूनही जात नाही. त्यांच्या राजकीय भूमिकांबाबत, काम करण्याच्या पद्धतीबाबत किंवा व्हिजनबाबत मतमतांतरे असू शकतात—ती असणं स्वाभाविकच आहे. पण कामाबद्दलची निष्ठा, सर्व स्तरांतील लोकांबद्दलची तळमळ आणि आत्मीयता, स्वतः झोकून देऊन काम करण्याची वृत्ती, तसेच महाराष्ट्र पुढे नेण्याची असलेली तीव्र ओढ याबद्दल कुणीही शंका घेऊ शकत नाही. आणि जर कोणी तसं करत असेल, तर तो अज्ञानातूनच करत असावा.

मागच्या वेळी अजितदादा आणि फडणवीस यांच्यासोबतच्या हेलिकॉप्टरच्या प्रसंगाबद्दल चर्चा सुरू होती, तेव्हा महत्त्वाच्या व्यक्तींच्या सुरक्षेबाबत काहीतरी लिहावंसं वाटलं होतं. पण “आपलं कोण वाचणार?” या भावनेतून ते मनातच राहून गेलं. मात्र दोन दिवसांपूर्वी आलेली बातमी ऐकून अक्षरशः धक्का बसला. त्या क्षणी जाणवलं की अशा महत्त्वाच्या व्यक्तींच्या सुरक्षेबद्दल लिहिणं केवळ मतप्रदर्शन नाही, तर एक गरज आहे.

राजकारणात एखादी व्यक्ती ही केवळ एक नेता नसते, तर ती लाखो लोकांच्या अपेक्षा, स्वप्नं आणि भविष्यातील दिशेचं प्रतिनिधित्व करत असते. त्यामुळे अशा व्यक्तीची सुरक्षा हा वैयक्तिक विषय न राहता सार्वजनिक हिताचा प्रश्न बनतो. अलीकडच्या काही घटनांमुळे हे पुन्हा एकदा तीव्रतेने जाणवलं. मतभेद, पक्षीय भूमिका, राजकीय समीकरणं वेगळी असू शकतात; पण एखाद्या महत्त्वाच्या नेत्याबद्दल मनात असलेली आपुलकी, त्याच्या कार्यपद्धतीबद्दलचा आदर आणि अचानक घडलेल्या प्रसंगातून निर्माण होणारी वेदना ही कुणालाही चुकवता येत नाही.

अनेक पक्ष हे प्रत्यक्षात “एक-खांबी तंबू” असतात. संपूर्ण संघटना एखाद्या किंवा दोन व्यक्तींवर अवलंबून असते—जसं की शरद पवार साहेब किंवा अजितदादा यांच्यासारख्या नेत्यांभोवती फिरणारी राजकीय व्यवस्था. अशा वेळी त्या व्यक्तीची सुरक्षितता म्हणजे पक्षाची, कार्यकर्त्यांची आणि मतदारांची सुरक्षितता असते. म्हणूनच महत्त्वाच्या नेत्यांनी स्वतःच्या सुरक्षेबाबत अतिरिक्त सजगता बाळगणं हे त्यांच्या जबाबदारीचा भाग ठरतं.

आजच्या धावपळीच्या राजकारणात वेळ वाचवण्यासाठी हेलिकॉप्टर, खासगी जेट, अतिवेगवान प्रवास याकडे कल वाढलेला दिसतो. पण वेळ वाचवण्याच्या नादात धोका पत्करणं कितपत योग्य आहे, याचा विचार करायला हवा. शक्य असेल तेव्हा कॉमन एअरबस, हाय-स्पीड ट्रेन किंवा सुरक्षित रस्तेप्रवासाला प्राधान्य दिलं पाहिजे. प्रवासाचं वेळापत्रक थोडं सैल ठेवणं, कमी कार्यक्रम स्वीकारणं आणि सतत एका ठिकाणाहून दुसरीकडे धावणं टाळणंही तितकंच महत्त्वाचं आहे.

आज तंत्रज्ञानाने दिलेली सुविधा मोठी आहे. व्हिडिओ कॉन्फरन्सिंग, डिजिटल बैठका, हायब्रीड कार्यक्रम यांचा जास्तीत जास्त वापर करता येऊ शकतो. प्रत्येक कार्यक्रमाला प्रत्यक्ष उपस्थिती आवश्यकच असते असं नाही. कायमस्वरूपी किंवा मुख्य कार्यकेंद्र निश्चित असावं, जिथून बहुतांश निर्णय आणि समन्वय साधता येईल. कार्यकर्ते आणि पक्षातील सदस्यांनीही आपल्या नेत्याची काळजी घेणं ही आपली जबाबदारी आहे, ही जाणीव ठेवायला हवी.

सुरक्षा म्हणजे केवळ गार्ड्स किंवा बंदोबस्त नाही; ती नियोजनाची साखळी असते. पक्षाची दुसरी फळी तयार असणं, महत्त्वाच्या जबाबदाऱ्या वाटून देणं आणि नेतृत्व अचानक अनुपस्थित राहिलं तरी कामकाज ठप्प होणार नाही, याची व्यवस्था असणं गरजेचं आहे. पुढील अनेक वर्षांचं किमान दिशादर्शक व्हिजन डॉक्युमेंट, धोरणात्मक नोंदी, निर्णयांची स्पष्ट कागदपत्रं तयार ठेवली तर अनपेक्षित प्रसंगी गोंधळ उडत नाही.

कायदेशीर बाबीही तितक्याच महत्त्वाच्या आहेत. पक्षातील पदे, अधिकार, प्रतिनिधित्व याबाबत स्पष्ट कायदेशीर तरतुदी आणि मार्गदर्शक दस्तऐवज आधीच तयार असावेत, जेणेकरून गैरवापर होणार नाही. वैयक्तिक पातळीवर वारसदार निश्चित करणं, इच्छापत्र (Will) तयार ठेवणं, विमा, मालमत्ता आणि डिजिटल कागदपत्रांची माहिती कुटुंबाला देणं हेही वास्तववादी पण आवश्यक पाऊल आहे.

वाहनांची नियमित सेफ्टी ऑडिट, एकाच वाहनातून संपूर्ण कुटुंबाने प्रवास टाळणं, फोन व डिजिटल डेटाचं सुरक्षित व्यवस्थापन, सायबर सुरक्षेची काळजी—हे सगळं आधुनिक सुरक्षेचा भाग आहे. शत्रू, विरोधक किंवा संभाव्य धोके याबद्दलची माहिती अद्ययावत ठेवणं, आधुनिक सुरक्षा साधनांचा वापर करणं आणि तज्ज्ञांच्या सल्ल्याने सुरक्षेचा आराखडा सतत अपडेट करणंही तितकंच गरजेचं आहे.

शेवटी, अपघात कधीही होऊ शकतात—ही वस्तुस्थिती स्वीकारूनच तयारी करावी लागते. ही भीती पसरवण्यासाठी नाही, तर जबाबदारीने वागण्यासाठीची जाणीव आहे. कारण एखादी व्यक्ती गेली, तर केवळ एक चेहरा नाहीसा होत नाही; तर एक प्रवास, एक विचारधारा आणि अनेक लोकांची आशा हादरते. म्हणूनच महत्त्वाच्या राजकीय व्यक्तींची सुरक्षा ही त्यांची वैयक्तिक नव्हे, तर सामाजिक गरज आहे.

— Kedar Kulkarni